IS kan een worm niet luchten: Cipier

Tot mijn grote spijt ben ik verplicht om met deze mededeling te beginnen: het zou zomaar kunnen dat u de komende tijd niets meer van mij verneemt in PC. Dat zit zo: steeds vaker hoor ik klikgeluiden aan de telefoon en zie ik grijze Golfjes met geblindeerde ramen in mijn achteruitkijkspiegel. Het heeft er, kortom, alle schijn van dat de autoriteiten eindelijk op de hoogte zijn van de deepfakepornoserverfarm op mijn zolder. Ondanks het magere zesje voor Materieel Strafrecht op mijn cijferlijst, kan ik gemakkelijk de conclusie trekken: ik zal spoedig in de nor belanden.

Daarom neem ik alvast een paar maatregelen: ik neem een tatoeage van een swastika, breng morgen mijn zeldzame postzegels naar de dichtstbijzijnde Shurgard-vestiging, en zeg mijn abonnement op Arts & Auto op. Mijn fijne motoriek is niet mijn sterkste punt —ik ga de zeep geheid een keer laten vallen— dus voor het douchen neem ik mijn plaatstalen ondergoed mee. Bovendien heb ik besloten me alvast voor te bereiden op mijn life on the inside door het boek In de Bajes, aan te schaffen: een verslag van het leven van filosofiestudent turned cipier Gerlan den Braber.

Het leek mij een goed idee: deze jongen gaat mij een cerebrale kijk op het gevangeniswezen voorschotelen waar ik mijn voordeel mee ga doen, zo redeneerde ik. Dat viel enigszins tegen. Wat ik in de eerste plaats van Gerlan leerde is dat ik naast een metalen boxershort ook vooral een zaklamp mee moet zien te smokkelen. In de gevangenis is het namelijk donker, blijkt al in zin twee: ‘Het is donker in de lange gang.’ Een opening die zo aanlokkelijk en meeslepend is dat ik vermoed dat Gerlan een baksteen aan zijn lijn hangt als hij gaat vissen, in plaats van een kunstvlieg. Vier pagina’s later valt er licht een ‘donkere cel’ binnen. In hoofdstuk 12 is er sprake van een ‘duistere isoleercel’ en enkele alinea’s verderop bevindt er zich weer een ‘donkere gang’ waarin op zijn beurt een cel te vinden is die het zelfs tot ‘pikkedonker’ schopt. In kritische Amerikaanse media wordt het Europese detentieregime vaak weggezet als een lachertje, waarbij de gevangene voorzien wordt van een dik matras, gezonde maaltijden, een playstation op de kamer, hoeren, coke en kaviaar. Een groot misverstand, blijkt maar weer eens, een gloeilamp kan er niet eens vanaf.

Dit baarde me enigszins zorgen: ik ben bang in het donker. Maar het was in ieder geval nuttige informatie. Jammer genoeg bleek nuttige informatie in de rest van het boek nogal schaars. Ik leerde vooral dat ‘isoleercel’ wordt afgekort tot ‘iso’, en ‘Antilliaan’ tot ‘Anti’. Het nieuwe licht dat dit boek op het gevangeniswezen zou schijnen volgens de website van uitgeverij Alfabet, blijkt net als het licht in de PI niet bepaald fel.

Naast vanaf de luchtplaats, doet Gerlan ook verslag vanaf de gemeenplaats: ‘in de gevangenis heerst een behoorlijke machocultuur’, ‘achter ieder persoon schuilt een verhaal’, ‘een lager intelligentieniveau is een van de redenen dat veel mensen vast komen te zitten’, ‘de-escalerend werken is enorm belangrijk’. Het gevaar is dat ik hier het hele boek ga citeren, dus ik laat het bij de opmerking dat ik me gedurende het lezen begon af te vragen of die hele carrière geen filosofisch gedachte-experiment was. Dat Gerlan filosofie heeft gestudeerd, merk je verder vooral aan zijn uitleggerige mongolentoontje: Jung is ‘De Zwitserse psychoanalist Carl Gustav Jung’, de term ‘licht verstandelijk gehandicapt’ wordt zelfs opgevolgd door met twee uiterst verhelderende zinsdelen tussen haakjes: ‘…(lvb) (IQ lager dan 70).’

In plaats van gewoon vertellen wat hij te vertellen heeft, knijpt Den Braber je hand vast alsof het de lul van zijn professor Inleiding Ethiek is, en sleurt hij je door zijn boek heen alsof je een bajesklant bent met een halve kilo hasj in zijn anus die mee moet naar de fouilleerruimte . We ‘komen aan bij het volgende punt.’, de anekdote die net is afgerond ‘zette [hem] aan het denken’, hij nodigt ons uit om ‘ons eens voor te stellen hoe het is om…’ Bregmanesque brabbelformuleringen die verraden welk publiek Den Braber voor ogen heeft (randdebiel) (rasidioot) (dom) (niet slim).

Ondanks zijn stevige kritiek op het gevangeniswezen blijkt hij in het nawoord toch genuanceerd:

‘In dit boek heb ik vooral gesproken over het Nederlandse detentiesysteem, wereldwijd gezien nog steeds een van de humanere systemen. De gruwelen die in buitenlandse gevangenissen plaatsvinden, zoals een maandenlang verblijf in de isoleercel, douchen met brandslang en in sommige gevallen zelfs marteling en corruptie, zijn mensonterend.’ Gelooft u het? Marteling mensonterend? Ik heb ook filosofie gestudeerd, maar dit gaat mij de pet te boven. Ik ga douchen met de brandslang, hopelijk hoort u snel van mij.

IS

Gerlan den Braber, In de bajes.
Alfabet, €22,99