Propria Cures onthult: genomineerden Joost Zwagerman Essayprijs schreven met AI

Jury trekt nominatie in; dezelfde auteur won eerder de PEN/GAU Schrijfprijs en publiceerde in De Groene Amsterdammer

Op 15 oktober werden de genomineerden voor de Joost Zwagerman Essayprijs aangekondigd. Vijf namen. Op 16 oktober waren er nog maar drie namen over. Ik had een mail gestuurd naar de jury, om ze in te lichten dat de inzendingen van Michael Vonk (onthou die naam) en Kaatje Gijbels (onmogelijk om niet te onthouden) met behulp van AI waren gemaakt. 

Toen ik het stuk van Michael Vonk las, ging er meteen een belletje rinkelen. Hij schreef onder andere over een ‘catatone coma’, en de ‘schemerige wieg van de westerse samenleving’; weelderig taalgebruik dat niet echt iets betekent. 

Pangram − verreweg de meest accurate AI-detector, met een false positive-rate van 0,0001 − bevestigde mijn verdenkingen: de tekst kreeg een score van 94%. Dat mailde ik naar de jury van de Essayprijs. Niet veel later kreeg ik het volgende mailtje:

Ondertussen zocht ik verder naar deze Michael Vonk. Volgens zijn website is hij 34, zoekt hij ‘maatschappijkritiek in magisch-realisme, absurdisme, satire en dystopie, maar probeert ook troostend te zijn’, en publiceerde hij al in ‘De Groene Amsterdammer, Elders Literair, Shortreads, Lentezine, Berg Literair Tijdschrift en verhalenbundels. Hij behaalde de top tien bij de Jotie T’Hooft Poëzieprijs 2026 en won de PEN/GAU Schrijfprijs 2026 en de Berg Literair Tijdschrift Schrijfwedstrijd Proza 2026.’ 

Dat Michael liegt over wie zijn stukken schrijft, is duidelijk, maar dat hij in al deze bladen heeft gepubliceerd is de pijnlijke waarheid. Zijn winnende inzending voor de PEN/GAU Schrijfprijs 2026 werd integraal gepubliceerd in De Groene Amsterdammer. In de jury zat o.a. Eva Hoffman, technologisch verslaggever van De Groene, die dus, ik zal het nog maar even heel duidelijk opschrijven, met al haar tech-expertise niet in staat was een opzichtig door AI geschreven tekst, niveautje ‘catatone coma’, te herkennen als zodanig. 

Hieronder citeer ik nog een hele alinea van het stuk waarmee Michael Vonk de PEN/GUA Schrijfwedstrijd won en in De Groene publiceerde, zodat het voor eens en voor altijd glashelder is waar onze literaire poortwachters door worden gefopt:

‘Job keek naar zijn hand. Het glasachtige gebied was nu opgekropen tot aan zijn tweede knokkel. Hij schoof zijn vingers over de toetsen. Het tikken klonk niet langer als het zachte gedempt van vlees op plastic, maar als het gerinkel van knikkers in een jampot.’ 

Pangram: 100% door AI geschreven. 

Er is nog meer Michael Vonk − updates volgen snel, dus hou deze pagina in de gaten.

WF

update 1

Naast de PEN/GUA Schrijfprijs 2026 won Michael Vonk ook, zoals hij zelf zegt, de Berg Literair Tijdschrift Schrijfwedstrijd Proza 2026. Daar sprong ons team van techreporters (bestaande uit BN) direct op. Ik had nog nooit van het tijdschrift gehoord, maar het blijkt een schattig blaadje te zijn van een lerares Nederlands die af en toe een nietje door wat verhalen haalt. Zij schreef een prijsvraag uit en Vonk was een van de winnaars, met een verhaal dat ‘Klaprozen op een plastic wikkel’ heet.

Hier is het nummer met alle winnaars: https://taalbureauvandenberg.nl/wp-content/uploads/2026/04/Lentegeluidenbundel-2026-def.pdf

En hier maar weer een citaat:

‘Hij richtte zijn microfoon op een groepje bloesembomen. In zijn oren zwol het geluid aan. Het was niet de idyllische symfonie die men op kalmte-apps hoort. Het was een gevecht. Het gezoem van een eenzame hommel werd overstemd door het snerpende geluid van een elektrische bladblazer drie straten verderop.’

Hier had ik Pangram niet voor nodig (maar de tekst kreeg een score van 100%).

Mijn vraag aan Michael Vonk: waarom zou iemand ‘schrijver’ willen worden met AI-teksten? Misschien kan hij zijn antwoord in essayvorm publiceren in De Groene Amsterdammer. 

WF

update 2

Kaatje Gijbels, die ook met een AI-inzending werd genomineerd voor de Joost Zwagerman Essayprijs, ging tot nu toe vrijuit. De woordvoerder van de JZEP vertelde mij dit over haar inzending:

Ha Willem,

Tja. Het essay van Kaatje is een wat ander verhaal, maar ze heeft wel wat assistentie gehad van AI.

Ze heeft, na gesprek met de juryvoorzitter, zelf besloten om haar inzending daarom in te trekken.

We zullen hierover later vandaag nog een officiële toelichting publiceren.

Vriendelijke groet,

Aline

Dat ze zichzelf heeft ingetrokken lijkt sympathiek, maar dat deed ze pas toen de jury (door mij) onraad rook. Kaatje Gijbels’ website, www.kaatjegijbels.nl, staat ook vol AI-gegenereerde teksten, zoals het ‘essay’ Beren, dat begint met deze alinea:

‘Ik zit op de bank met mijn benen onder me, telefoon in de hand, en lees de commentaren onder een nieuwsbericht over een verkrachting. Buiten doet de wind iets met de regen wat ik niet zie maar wel hoor, het tikken op het zinken kozijn boven de keuken. Ringo komt aanlopen en gaat op de leuning zitten met de ongeïnteresseerde arrogantie van een kater die nooit in zijn leven om iets heeft hoeven vragen.’

Die website ook maar intrekken, Kaatje?

WF

update 3

Kaatje Gijbels was ook al genomineerd voor Joost Zwagerman Essayprijs in 2025. Dat essay staat hier: https://vanbijleveltstichting.nl/wp-content/uploads/2025/10/jzep25_kaatje-gijbels_onbehaaglijk-vrouwelijk-verlangen.pdf

Volgens Pangram, en volgens iedereen die kan lezen, is het ook duidelijk AI. Zie bijvoorbeeld de eerste zinnen al:

‘Basisschool De Regenboog, Almere-Buiten. De gymzaal ruikt naar teenkaas en Axe Africa. Op het projectiescherm glijdt een condoom over een banaan met de gratie van een striptease in een bejaardentehuis.’

Netjes dat je terugkrabbelt, Kaatje, maar pas bij het tweede jaar? Dat is naoorlogs verzet.

WF

update 4

Op Instagram werden we door Renske Talitha (twee voornamen, maar dat maakt niet uit) gewezen op de mogelijkheid dat Michael Vonks inzending voor de Joost Zwagerman Essayprijs een verwijzing bevat naar een essay van Joost Zwagerman dat helemaal niet bestaat. Het gaat om de onderstaande quote [TW: AI en teringslecht]:

‘Als men de essays van Joost Zwagerman leest over de vervreemdende kunst van Balthus of de rake portretten van Rineke Dijkstra, valt op hoe geniaal hij het schurende snijvlak tussen uiterlijke onschuld en onderhuidse dreiging wist bloot te leggen. Balthus schilderde jonge meisjes in broeierige, schijnbaar alledaagse huiskamers waarin onder het oppervlak een duistere, beklemmende spanning zinderde. Wie vandaag de dag door een Brabants overgangsgebied fietst, ervaart precies diezelfde balthusiaanse vervreemding. Je ziet de keurige klinkerstraatjes van de nieuwbouwwijk De Beekse Hof, de pasgetrimde buxushagen, de houten schommels waarop kinderen in de middagzon spelen. Alles ademt de serene rust van de Nederlandse burgerlijke droom.’

Onze techredactie (nu bestaande uit MAJM) ging weer op onderzoek uit, en vond dat er inderdaad geen Joost Zwagerman-essays zijn over Balthus. Hoogstens wordt hij af en toe genoemd. Dat is nog niet genoeg bewijs om te stellen dat Michael Vonks AI-broddelwerkje ook nog eens echte onzin propageert, en daarom keken wij nog even goed naar zijn gezicht – wij van PC kunnen zoiets zien aan iemand – en besloten we dat er inderdaad geen enkele kans bestaat dat Michael Vonk ooit daadwerkelijk een essay van Joost Zwagerman heeft gelezen. 

WF

update 5

De organisatie van de JZEP heeft ondertussen een nieuwe aankondiging op Instagram geplaatst, met de drie overgebleven nominaties, zonder verdere vermelding van waarom de andere twee inzendingen zijn ingetrokken, zie: https://www.instagram.com/p/DejsYS1iop0/

WF

update 6

Nu wel een bericht erover: https://www.instagram.com/joostzwagermanessayprijs/p/DejvVuCCvgF/