WF over het nieuwste wapen: Re-Mark III

Ik zie me genoodzaakt toe te geven dat ik het behoorlijk vaak met Charlotte Remarque eens ben. En zelfs als ik het niet met haar eens ben – zoals laatst bij haar stuk over Johnnie Walker, dat om heel andere redenen dan die ze aanhaalt een matig boek is – kan ik haar daarvoor vergeven, omdat ze zo goed schrijft. Dat dat moeilijk is om toe te geven, komt omdat zij en ik een complex verleden delen. Story time. 

Toen ik net redacteur was bij PC, en Charlotte net bij De Groene, zorgde een stuk van mij ervoor dat zij ervoor zorgde dat we uit onze redactiekamer in hun pand werden gezet. Charlotte had de directeur laten weten zich onveilig te voelen omdat ze een koffieautomaat moest delen met iemand die haar mede-redacteur een ‘afgekloven sigaret’ had genoemd. Toegegeven, dat was hard van mij – maar om daardoor code rood uit te roepen over de kantine in het souterrain van De Groene is een beetje belachelijk, en dat weet Charlotte zelf ook wel. Ten eerste werkten wij ’s avonds, wanneer Charlotte allang veilig gingerbiertjes zat te drinken bij Café Katoen, en ten tweede is er al jaren geen fysiek bedreigende PC-redacteur aangetreden. 

Charlotte zette dus haar nieuw verkregen machtspositie in om omlaag te trappen. Nu moet u bedenken dat mijn liefde voor de schone letteren dusdanig passievol is dat ik haar zelfs daarvoor heb kunnen vergeven, en haar talent nog altijd op waarde kan schatten. Charlotte Remarque onderscheidt zich van Marja Pruis in intelligentie, van Christiaan Weijts in bescheidenheid, en van Ellen Deckwitz in allebei.

Nu heeft Charlotte het toch voor elkaar gekregen om een stuk te schrijven dat ik, zelfs ondanks mijn nooit en te nimmer door persoonlijke zaken beïnvloedde blik, niet kan respecteren. Ik was al van plan een resumé te schrijven over mijn ontdekking dat twee van de vijf genomineerden voor de Joost Zwagerman Essayprijs, net als de winnaar van de PEN/GUA Schrijfwedstrijd, door AI waren geschreven, en de hele nasleep daarvan. Ik wil nog wat woorden kwijt over, in aflopende volgorde van grappigheid, 1. Tzum, dat mijn speurwerk nadeed om te zorgen dat Michael Vonks werk ook van Meander, wat dat ook moge zijn, en shortreads.nu, dat niks zou mogen zijn, werd verwijderd; 2. het interview met Michael Vonk in Trouw; en 3. Charlottes stuk over AI en haar vraag of critici nog kunnen lezen. 

Over Martijn van Bruggen heb ik al genoeg gezegd, maar die andere Tzum-homo die nooit bij Tilla Tec wordt binnengelaten verdient ook nog een terechtwijzing. In een artikel over AI en de toekomst van literatuur beweert Coen Peppelenbos o.a. het volgende: 

AI kan goede boeken schrijven, daar ben ik van overtuigd. Zolang je maar niet weet dat AI de maker is. Mijn columnexperiment met het werk van Peter Middendorp heeft me direct overtuigd dat AI goede columns kan produceren. Als dat het geval is, behoort een goede roman ook tot de mogelijkheden.

In het columnexperiment waar hij het over heeft, liet Peppie door AI een ‘column in de stijl van Peter Middendorp’ genereren, en las hij die vervolgens voor aan een door ‘De Literatuurclubs Drenthe’ georganiseerde leeskring in Emmen. Dat dat ploegje indommelende bejaarden vervolgens niet doorhad dat de tekst die Coen voorlas niet daadwerkelijk een column van Peter Middendorp was, beschouwt hij dus als voldoende bewijs dat AI goede columns, en dus, en dit is trouwens ook een non sequitur van het niveau ‘mijn favoriete kleur is blauw, dus ik heb aambeien’, goede boeken kan schrijven. Dat is zo ongeveer hetzelfde als dat ik mijn oudtante alleen met scheten een mop van Youp van ’t Hek vertel, en, als zij dan moet lachen, vervolgens concludeer dat Nederlands cabaret een voorspoedige toekomst tegemoet gaat. 

Over naar de volgende maanzieke middelmatige. Michael Vonk, de schoft die € 7.500 aan prijzengeld binnensleepte met AI-inzendingen voor verschillende prijsvragen, was ijdel genoeg om zich door Trouw te laten interviewen. Het blijkt dat degene die de poortwachters van onze hoge cultuur jarenlang heeft bedrogen een bijna zwakbegaafde man van 34 uit Alkmaar is. Als je daar iets te lang over nadenkt, kan je conclusie alleen maar zijn dat we het hier wel net zo goed kunnen opdoeken, met zijn allen. Laat de Nederlandse literatuur maar zitten, stop de persen: Michael Vonk, wiens haarlijn mij doet denken aan de Ginkelse Heide toen het daar vorig jaar zo verdord was dat alle egeltjes er van uitdroging dood neervielen, heeft wat onze culturele elite zou moeten zijn in één zwak duwtje op de grond gekregen. Eva Hofman – techredacteur – verkoos als jurylid bij de PEN/GUA Schrijfwedstrijd zijn inzending zelfs als winnaar, en liet die publiceren in De Groene Amsterdammer. 

En dat brengt me weer terug bij het stuk van Charlotte. Daarin probeert ze de discussie over AI te verschuiven van het morele naar het esthetische – de belangrijke vraag is, in haar ogen, niet waarom juryleden van gerenommeerde prijsvragen AI niet kunnen herkennen als zodanig, maar waarom diezelfde critici zulke slechte teksten als die van Michael Vonk niet kunnen herkennen als zodanig. Daar ben ik het, voor de duidelijkheid, volmondig mee eens. Toen ik Michael Vonks inzending voor de Zwagermanprijs las, was het eerste waar ik van schrok hoe debiel slecht een nominatie voor de belangrijkste essayprijs van ons land kon zijn. Wat ik aanvankelijk raar vond aan de woorden ‘katatone coma’ was niet dat ze AI-achtig klonken, maar dat ze als onzin klonken, als een pleonasme. ‘De schemerige wieg van de westerse samenleving’, dat sloeg nergens op. Ik onderstreep onderstaande alinea van Charlotte dan ook graag:

Onleesbaar slecht was ook de inzending voor de Joost Zwagerman Essayprijs De cirkel van de bok, dat tot ontsteltenis van de Nederlandse literaire wereld onthuld als een door AI bij elkaar gesprokkelde tekst, waarover de schrijver Michael Vonk vorige week in een interview met Trouw ook nog eens zonder al te veel gêne toegaf hoe verregaand zijn AI-gebruik was geweest. Dat Vonk bedachtzaam hurkend op de foto is gezet met het onderschrift: ‘Ik heb nog nooit een essay van Joost Zwagerman gelezen’, doet twijfelen aan de motivaties van Trouw– het lijkt alsof we ons liever publiekelijk willen vergapen aan schrijvers die een overtreding hebben gepleegd dan dat we ons afvragen waarom zo’n slechte tekst in eerste instantie door iemand serieus is genomen (die vraag mag De Groene ook op zichzelf richten – wij hebben ook een met AI geschreven tekst van Vonk gepubliceerd).

Heerlijk opgeschreven, dat ben ik maar weer eens bereid toe te geven, maar er stoort me wel iets aan dit stukje. Niet alleen noemt Charlotte de collega die dit liet publiceren niet bij naam en toenaam, maar ook een andere, in deze context al even belangrijke rechtspersoon laat ze hier volledig achterwege: de stichting Propria Cures, die dit allemaal heeft uitgedokterd. 

Aan het begin van haar stuk verwijt Charlotte mensen die Pangram gebruiken ook van blind geloof in een twijfelachtige technologie; aan het einde van haar stuk reikt ze als alternatieve oplossing aan dat mensen vooral goed en veel moeten blijven lezen. Dat is juist precies wat wij hebben gedaan. Ik vond het leuk om de genomineerden voor de Zwagermanprijs eens te bekijken, en toen ik het stuk van Michael Vonk las, zag ik meteen hoe slecht het was; ik weet wat goede literatuur is door er, in Charlottes woorden, ‘heel veel van te lezen en er heel hard over na te denken’. Propria Cures doet al wat iedereen volgens haar zou moeten doen. Wij zijn klaarblijkelijk de enige critici die een slechte tekst kunnen herkennen als zodanig. Dat Charlotte het moeilijk vindt om dat toe te geven, heeft waarschijnlijk te maken met het complexe verleden dat we delen. Ze zal vast ooit nog leren daar voorbij te kijken. 

WF